Hiệu lực thời gian của hợp đồng là yếu tố quyết định việc quyền và nghĩa vụ của các bên có được pháp luật bảo vệ hay không. Trên thực tế, không ít hợp đồng đã được công chứng nhưng vẫn phát sinh tranh chấp về thời điểm bắt đầu, thời hạn tồn tại hoặc thời điểm chấm dứt hiệu lực, đặc biệt trong các giao dịch dân sự có điều kiện hoặc kéo dài theo thời gian. Điều này làm dấy lên câu hỏi về vai trò thực sự của công chứng hợp đồng khi tranh chấp liên quan đến yếu tố thời gian xảy ra. Bài viết phân tích công chứng hợp đồng trong bối cảnh có tranh chấp về hiệu lực thời gian dưới góc độ pháp luật hiện hành.
Tranh chấp về hiệu lực thời gian của hợp đồng là gì?
Tranh chấp về hiệu lực thời gian của hợp đồng là tranh chấp phát sinh khi các bên:
Không thống nhất về thời điểm hợp đồng bắt đầu có hiệu lực;
Có cách hiểu khác nhau về thời hạn tồn tại của hợp đồng;
Tranh cãi về việc hợp đồng đã hết hiệu lực hay vẫn còn hiệu lực tại một thời điểm cụ thể;
Nhầm lẫn giữa thời điểm giao kết, thời điểm công chứng và thời điểm phát sinh hiệu lực.
Theo “Điều 401 Bộ luật Dân sự 2015”, hợp đồng có hiệu lực từ thời điểm giao kết, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác. Tuy nhiên, chính sự “thỏa thuận khác” này là nguyên nhân phổ biến dẫn đến tranh chấp.
Thời điểm công chứng có quyết định hiệu lực thời gian của hợp đồng không?
Về nguyên tắc, thời điểm công chứng không phải lúc nào cũng là thời điểm hợp đồng có hiệu lực về mặt thời gian.
Theo “Điều 5 Luật Công chứng 2024”, văn bản công chứng có hiệu lực kể từ thời điểm được công chứng, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác. Quy định này cần được hiểu rằng:
Công chứng xác lập hiệu lực pháp lý của văn bản;
Nhưng không loại trừ khả năng các bên thỏa thuận hiệu lực phát sinh muộn hơn hoặc sớm hơn theo điều kiện nhất định;
Hiệu lực thời gian của hợp đồng vẫn phụ thuộc chủ yếu vào nội dung thỏa thuận.
Do đó, công chứng không tự động giải quyết mọi tranh chấp về hiệu lực thời gian.
Tuy nhiên, giá trị chứng cứ này không đồng nghĩa với việc xác định luôn hiệu lực thời gian của hợp đồng.
Không làm thay đổi nội dung thỏa thuận về thời gian
Công chứng viên không có thẩm quyền:
Suy đoán hoặc áp đặt thời điểm hiệu lực;
Diễn giải thay cho các bên nếu điều khoản không rõ;
Điều chỉnh nội dung thỏa thuận về thời gian.
Vì vậy, nếu hợp đồng công chứng có điều khoản về hiệu lực thời gian mâu thuẫn hoặc không rõ ràng, tranh chấp vẫn có thể phát sinh và được giải quyết theo quy định chung của pháp luật dân sự.
Công chứng hợp đồng khi đã tiềm ẩn tranh chấp về hiệu lực thời gian có hợp pháp không?
Pháp luật không cấm công chứng hợp đồng trong trường hợp:
Hiệu lực thời gian phụ thuộc vào sự kiện tương lai;
Các bên có cách hiểu khác nhau nhưng vẫn thống nhất ký kết;
Thời điểm phát sinh hoặc chấm dứt hiệu lực chưa xảy ra.
Tuy nhiên, theo “Điều 44 Luật Công chứng 2024”, công chứng viên có quyền từ chối công chứng nếu hợp đồng:
Có nội dung không rõ ràng;
Không thể thực hiện;
Có nguy cơ gây tranh chấp nghiêm trọng.
Do đó, khi tranh chấp đã bộc lộ rõ ngay tại thời điểm yêu cầu công chứng, công chứng viên có thể từ chối để bảo đảm an toàn pháp lý.
>>> Xem thêm: Kinh nghiệm thực tế khi sử dụngcông chứng thừa kế để tránh tranh chấp
Cách Tòa án xem xét hiệu lực thời gian của hợp đồng công chứng
Trong giải quyết tranh chấp, Tòa án thường căn cứ vào:
Cách diễn đạt điều khoản về hiệu lực thời gian;
Mối quan hệ giữa thời điểm công chứng và các mốc thời gian khác;
Ý chí thực sự của các bên tại thời điểm giao kết;
Hành vi thực hiện hợp đồng sau khi công chứng.
Hợp đồng công chứng được coi là chứng cứ có giá trị cao, nhưng không làm mất đi quyền đánh giá lại hiệu lực thời gian theo nội dung thỏa thuận và pháp luật.
Trách nhiệm của công chứng viên trong việc phòng ngừa tranh chấp về hiệu lực thời gian
Theo “Điều 17 Luật Công chứng 2024”, công chứng viên có trách nhiệm:
Giải thích rõ sự khác biệt giữa thời điểm công chứng và hiệu lực thời gian;
Yêu cầu các bên làm rõ điều khoản về hiệu lực;
Từ chối công chứng nếu điều khoản thời gian mâu thuẫn, không xác định.
Công chứng viên đóng vai trò phòng ngừa rủi ro, nhưng không thể thay thế vai trò của các bên trong việc xây dựng nội dung hợp đồng.
Kết luận
Công chứng hợp đồng không tự động loại trừ tranh chấp về hiệu lực thời gian nếu nội dung thỏa thuận chưa rõ ràng. Thời điểm công chứng chỉ xác lập hiệu lực pháp lý của văn bản, không mặc nhiên quyết định hiệu lực thời gian của hợp đồng. Do đó, việc soạn thảo chặt chẽ điều khoản về thời gian là yếu tố cốt lõi để hạn chế tranh chấp, trong đó công chứng đóng vai trò hỗ trợ và phòng ngừa, không phải là công cụ giải quyết triệt để mọi xung đột.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
