Giao dịch giả tạo là một trong những dạng vi phạm phổ biến nhưng khó nhận diện trong thực tiễn giải quyết tranh chấp dân sự, đặc biệt đối với các hợp đồng có hình thức chặt chẽ như hợp đồng được công chứng. Trong bối cảnh đó, hồ sơ công chứng lưu trữ không chỉ là tài liệu hành chính đơn thuần mà còn giữ vai trò quan trọng trong việc xác định bản chất thật của giao dịch, làm rõ ý chí của các bên tại thời điểm giao kết. Bài viết này phân tích vai trò pháp lý và giá trị thực tiễn của hồ sơ công chứng lưu trữ trong việc nhận diện và chứng minh giao dịch giả tạo theo quy định pháp luật hiện hành.
>>> Xem thêm: Thẩm quyền và giới hạn của Văn phòng Công chứng trong giao dịch dân sự rủi ro cao
1. Giao dịch giả tạo và yêu cầu chứng minh trong thực tiễn pháp lý
Theo “Điều 124 Bộ luật Dân sự 2015”, giao dịch dân sự giả tạo là giao dịch được xác lập nhằm che giấu một giao dịch khác hoặc nhằm trốn tránh nghĩa vụ với người thứ ba. Đặc điểm cốt lõi của giao dịch giả tạo là sự không thống nhất giữa hình thức thể hiện ra bên ngoài và ý chí thực sự của các bên.
Trong quá trình giải quyết tranh chấp, việc xác định giao dịch giả tạo đòi hỏi cơ quan có thẩm quyền phải đánh giá tổng hợp nhiều yếu tố, trong đó tài liệu chứng cứ về ý chí tại thời điểm giao kết có ý nghĩa quyết định. Đối với giao dịch đã được công chứng, hồ sơ công chứng lưu trữ trở thành nguồn chứng cứ đặc biệt quan trọng.
2. Hồ sơ công chứng lưu trữ và nội dung phản ánh ý chí giao kết
Theo “Điều 61 Luật Công chứng 2014”, hồ sơ công chứng bao gồm văn bản công chứng và toàn bộ giấy tờ liên quan đến việc công chứng. Không giống như bản hợp đồng đơn lẻ, hồ sơ công chứng lưu trữ phản ánh toàn bộ quá trình hình thành giao dịch, bao gồm:
Dự thảo hợp đồng do các bên xuất trình hoặc do công chứng viên soạn thảo
Giấy tờ nhân thân, năng lực pháp lý của các bên
Tài liệu giải trình, chỉnh sửa, bổ sung nội dung hợp đồng
Lời chứng của công chứng viên về ý chí tự nguyện và năng lực hành vi
Chính sự đầy đủ này giúp hồ sơ công chứng lưu trữ trở thành căn cứ quan trọng để đánh giá liệu giao dịch được xác lập có phản ánh đúng ý chí thực sự của các bên hay chỉ mang tính hình thức.
Thứ nhất, sự mâu thuẫn giữa nội dung hợp đồng và các tài liệu kèm theo. Ví dụ, hợp đồng thể hiện là mua bán tài sản nhưng hồ sơ lưu trữ không có chứng cứ về việc thanh toán thực tế.
Thứ hai, quá trình sửa đổi, bổ sung hợp đồng được thể hiện trong hồ sơ lưu trữ có thể cho thấy ý chí không nhất quán của các bên.
Thứ ba, lời chứng và ghi nhận của công chứng viên trong hồ sơ giúp xác định mức độ giải thích, làm rõ nội dung hợp đồng đối với các bên, từ đó đánh giá khả năng các bên cố ý che giấu giao dịch khác.
Những yếu tố này thường không thể hiện đầy đủ trong bản hợp đồng giao cho các bên nhưng lại được phản ánh rõ trong hồ sơ công chứng lưu trữ.
4. Giá trị chứng cứ của hồ sơ công chứng lưu trữ khi Tòa án xác định giao dịch giả tạo
Theo quy định của pháp luật tố tụng, văn bản công chứng có giá trị chứng cứ và được coi là xác thực, trừ trường hợp bị Tòa án tuyên vô hiệu. Khi có tranh chấp về giao dịch giả tạo, hồ sơ công chứng lưu trữ được sử dụng để:
Đối chiếu với lời khai của các bên về mục đích giao kết
Xác định bối cảnh và hoàn cảnh xác lập giao dịch
Đánh giá tính hợp lý, logic của nội dung hợp đồng so với các tài liệu kèm theo
Trong nhiều vụ việc, hồ sơ công chứng lưu trữ là căn cứ quan trọng giúp Tòa án đi đến kết luận giao dịch chỉ mang tính che giấu, từ đó áp dụng hậu quả pháp lý theo “Điều 124 Bộ luật Dân sự 2015”.
>>> Xem thêm:Công chứng uỷ quyền cho người nước ngoài khi giao dịch tại Việt Nam
5. Trách nhiệm của tổ chức hành nghề công chứng trong bảo đảm giá trị hồ sơ lưu trữ
Tổ chức hành nghề công chứng có trách nhiệm lưu trữ hồ sơ công chứng đầy đủ, chính xác và bảo đảm tính nguyên vẹn. Khi hồ sơ lưu trữ không đầy đủ, bị thất lạc hoặc không phản ánh đúng quá trình công chứng, việc xác định giao dịch giả tạo sẽ gặp nhiều khó khăn, đồng thời có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý đối với tổ chức hành nghề công chứng.
Trong bối cảnh tranh chấp gia tăng, hồ sơ công chứng lưu trữ không chỉ là nghĩa vụ hành chính mà còn là cơ chế bảo vệ uy tín và trách nhiệm nghề nghiệp của công chứng viên.
6. Nhận xét và kiến nghị
Có thể khẳng định rằng, hồ sơ công chứng lưu trữ giữ vai trò then chốt trong việc xác định giao dịch giả tạo, đặc biệt đối với các giao dịch có giá trị lớn hoặc dễ bị lợi dụng để che giấu nghĩa vụ. Việc nâng cao chất lượng lập và lưu trữ hồ sơ công chứng sẽ góp phần hạn chế rủi ro pháp lý và hỗ trợ hiệu quả cho hoạt động xét xử.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
