Trong thực tiễn giao dịch dân sự, không ít trường hợp tài sản là đối tượng của hợp đồng đang nằm trong tình trạng bị kiểm soát bởi cơ quan có thẩm quyền hoặc theo cơ chế quản lý đặc biệt. Việc xác lập thời điểm công chứng trong những hợp đồng này thường làm phát sinh tranh chấp về hiệu lực và quyền định đoạt tài sản. Nếu không phân biệt đúng giữa kiểm soát, hạn chế và tạm dừng giao dịch, các bên rất dễ hiểu sai giá trị pháp lý của văn bản công chứng. Bài viết phân tích thời điểm công chứng trong hợp đồng liên quan đến tài sản đang bị kiểm soát dưới góc độ pháp luật hiện hành.
Tài sản đang chịu sự giám sát của cơ quan nhà nước có thẩm quyền;
Tài sản thuộc diện kiểm soát giao dịch theo pháp luật chuyên ngành;
Tài sản đang trong giai đoạn xem xét, rà soát hoặc quản lý đặc biệt.
Về nguyên tắc, theo “Điều 188 Luật Đất đai 2013” (đối với quyền sử dụng đất) và “Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015”, quyền định đoạt chỉ bị hạn chế khi pháp luật có quy định rõ ràng. Do đó, không phải mọi tình trạng kiểm soát đều làm mất khả năng công chứng.
Thời điểm công chứng có làm thay đổi tình trạng kiểm soát tài sản không?
Thời điểm công chứng không làm thay đổi tình trạng pháp lý của tài sản đang bị kiểm soát.
Theo “Điều 5 Luật Công chứng 2024”, văn bản công chứng có hiệu lực kể từ thời điểm được công chứng. Tuy nhiên, hiệu lực này:
Chỉ xác nhận tính hợp pháp của giao dịch tại thời điểm công chứng;
Không làm phát sinh quyền định đoạt vượt quá giới hạn kiểm soát;
Không làm chấm dứt hoặc làm thay đổi quyết định kiểm soát của cơ quan có thẩm quyền.
Do đó, công chứng không phải là căn cứ để “hợp thức hóa” giao dịch bị pháp luật hạn chế.
Khi nào công chứng hợp đồng liên quan đến tài sản đang bị kiểm soát là hợp pháp?
Công chứng được coi là hợp pháp nếu tại thời điểm công chứng:
Việc kiểm soát không cấm giao dịch;
Chủ thể vẫn có quyền định đoạt tài sản;
Nội dung hợp đồng không trái quy định pháp luật chuyên ngành.
Theo “Điều 44 Luật Công chứng 2024”, công chứng viên phải từ chối công chứng nếu hợp đồng, giao dịch vi phạm pháp luật hoặc nhằm trốn tránh nghĩa vụ. Vì vậy, việc xác định thời điểm công chứng có ý nghĩa quyết định trong đánh giá tính hợp pháp của giao dịch.
Giá trị pháp lý của văn bản công chứng khi tài sản đang bị kiểm soát
Giá trị hiệu lực
Nếu tại thời điểm công chứng:
Tài sản chưa bị cấm giao dịch;
Chưa có quyết định hạn chế quyền định đoạt;
Thì văn bản công chứng có hiệu lực đầy đủ theo “Điều 5 Luật Công chứng 2024”, dù sau đó tài sản bị kiểm soát chặt chẽ hơn.
Giá trị chứng cứ
Theo “Điều 6 Luật Công chứng 2024”, văn bản công chứng có giá trị chứng cứ; các sự kiện được ghi nhận không phải chứng minh. Tuy nhiên, giá trị này không bao trùm các tình trạng pháp lý phát sinh sau thời điểm công chứng.
Thời điểm công chứng trong mối quan hệ với thời điểm áp dụng biện pháp kiểm soát
Một vấn đề thường gây tranh cãi là:
Hợp đồng được công chứng trước khi tài sản bị kiểm soát;
Nhưng thực hiện sau khi biện pháp kiểm soát có hiệu lực.
Theo nguyên tắc chung của pháp luật dân sự, giao dịch hợp pháp tại thời điểm xác lập không bị vô hiệu hồi tố, trừ trường hợp pháp luật quy định khác. Tuy nhiên, việc thực hiện hợp đồng vẫn phải tuân thủ các biện pháp kiểm soát đang có hiệu lực tại thời điểm thực hiện nghĩa vụ.
Trách nhiệm của công chứng viên khi công chứng tài sản đang bị kiểm soát
Công chứng viên có trách nhiệm:
Kiểm tra tình trạng pháp lý của tài sản tại thời điểm công chứng;
Đánh giá khả năng định đoạt;
Từ chối công chứng nếu phát hiện căn cứ hạn chế giao dịch.
Theo “Điều 47 Luật Công chứng 2024”, công chứng viên chịu trách nhiệm trong phạm vi hoạt động công chứng, không chịu trách nhiệm về các sự kiện pháp lý phát sinh sau đó.
Công chứng trong thời điểm chuyển tiếp giữa các quyết định quản lý;
Không cập nhật kịp thời thông tin pháp lý về tài sản;
Hiểu sai giá trị pháp lý của thời điểm công chứng.
Những rủi ro này thường dẫn đến tranh chấp về hiệu lực hoặc khả năng thực hiện hợp đồng.
Kết luận
Thời điểm công chứng trong hợp đồng liên quan đến tài sản đang bị kiểm soát là yếu tố then chốt để đánh giá hiệu lực và giá trị pháp lý của giao dịch. Công chứng chỉ có giá trị trong giới hạn quyền định đoạt tồn tại tại thời điểm công chứng, không làm thay đổi tình trạng kiểm soát tài sản theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Việc hiểu đúng ranh giới này giúp các bên hạn chế rủi ro và đảm bảo an toàn pháp lý cho giao dịch.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
