Trong nhiều loại hợp đồng dân sự và thương mại, nghĩa vụ của các bên không phát sinh một lần mà được thực hiện theo chu kỳ định kỳ như hàng tháng, hàng quý hoặc theo từng giai đoạn thời gian. Khi các hợp đồng này được công chứng, không ít chủ thể nhầm lẫn giữa thời điểm công chứng và thời điểm phát sinh từng nghĩa vụ theo chu kỳ, dẫn đến tranh chấp về chậm thực hiện, vi phạm hoặc chấm dứt hợp đồng. Việc hiểu đúng vai trò pháp lý của thời điểm công chứng trong bối cảnh nghĩa vụ phát sinh theo chu kỳ là yếu tố then chốt để bảo đảm an toàn giao dịch. Bài viết phân tích vấn đề này dưới góc độ pháp luật hiện hành.
Nghĩa vụ phát sinh theo chu kỳ trong hợp đồng là gì?
Nghĩa vụ phát sinh theo chu kỳ là nghĩa vụ:
Không phát sinh một lần tại thời điểm hợp đồng có hiệu lực;
Được lặp lại theo các mốc thời gian xác định;
Mỗi chu kỳ làm phát sinh một nghĩa vụ độc lập nhưng nằm trong cùng quan hệ hợp đồng.
Các nghĩa vụ này thường gặp trong hợp đồng thuê tài sản, hợp đồng dịch vụ dài hạn, hợp đồng hợp tác kinh doanh, hợp đồng trả tiền theo tiến độ hoặc theo thời gian sử dụng.
Theo “Điều 275 Bộ luật Dân sự 2015”, nghĩa vụ dân sự phát sinh từ hợp đồng và được thực hiện theo nội dung đã thỏa thuận, bao gồm cả thỏa thuận về thời hạn và phương thức thực hiện.
Thời điểm công chứng có quyết định thời điểm phát sinh nghĩa vụ theo chu kỳ không?
Về nguyên tắc, thời điểm công chứng không đồng nhất với thời điểm phát sinh từng nghĩa vụ theo chu kỳ.
Theo “Điều 5 Luật Công chứng 2024”, văn bản công chứng có hiệu lực kể từ thời điểm được công chứng, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác. Điều này có nghĩa:
Hợp đồng phát sinh hiệu lực pháp lý từ thời điểm công chứng;
Nhưng từng nghĩa vụ cụ thể chỉ phát sinh tại các mốc chu kỳ đã được các bên thỏa thuận.
Do đó, công chứng xác lập khung pháp lý chung của hợp đồng, chứ không làm phát sinh ngay toàn bộ các nghĩa vụ theo chu kỳ.
Phân định rõ nghĩa vụ đã phát sinh và nghĩa vụ chưa đến hạn
Trong hợp đồng có nghĩa vụ theo chu kỳ, thời điểm công chứng giúp:
Phân biệt nghĩa vụ đã đến hạn với nghĩa vụ chưa phát sinh;
Xác định trách nhiệm vi phạm theo từng chu kỳ cụ thể;
Tránh việc quy kết trách nhiệm cho các nghĩa vụ chưa đến thời điểm thực hiện.
Theo “Điều 280 Bộ luật Dân sự 2015”, nghĩa vụ phải được thực hiện đúng thời hạn, và chỉ được coi là vi phạm khi đã đến hạn mà không thực hiện.
Công chứng hợp đồng khi chu kỳ nghĩa vụ bắt đầu sau thời điểm công chứng có hợp pháp không?
Pháp luật không cấm việc công chứng hợp đồng mà trong đó:
Chu kỳ nghĩa vụ bắt đầu sau một khoảng thời gian kể từ ngày công chứng;
Nghĩa vụ phụ thuộc vào mốc thời gian tương lai;
Nghĩa vụ phát sinh lặp lại theo chu kỳ đã được xác định trước.
Miễn là hợp đồng:
Xác định rõ thời điểm bắt đầu chu kỳ;
Có quy định cụ thể về thời hạn của từng nghĩa vụ;
Không làm cho nội dung hợp đồng trở nên không thể thực hiện.
Theo “Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015”, giao dịch dân sự chỉ vô hiệu khi không đáp ứng điều kiện có hiệu lực, không phụ thuộc vào việc nghĩa vụ phát sinh sớm hay muộn.
>>> Xem thêm: Những trường hợp được miễn giảmphí công chứng theo quy định pháp luật
Tranh chấp thường gặp liên quan đến thời điểm công chứng và nghĩa vụ theo chu kỳ
Trong thực tiễn, tranh chấp thường phát sinh khi:
Một bên cho rằng nghĩa vụ đã phát sinh ngay khi công chứng;
Bên còn lại cho rằng chưa đến chu kỳ đầu tiên nên chưa phải thực hiện;
Chu kỳ nghĩa vụ không được quy định rõ mốc bắt đầu;
Không phân biệt giữa thời hạn hợp đồng và thời hạn thực hiện nghĩa vụ.
Khi giải quyết tranh chấp, Tòa án thường căn cứ vào nội dung điều khoản về chu kỳ, chứ không mặc nhiên lấy thời điểm công chứng làm mốc phát sinh nghĩa vụ.
Trách nhiệm của công chứng viên khi công chứng hợp đồng có nghĩa vụ theo chu kỳ
Theo “Điều 17 Luật Công chứng 2024”, công chứng viên có trách nhiệm:
Kiểm tra tính rõ ràng của điều khoản về chu kỳ nghĩa vụ;
Giải thích cho các bên sự khác biệt giữa hiệu lực hợp đồng và thời điểm phát sinh nghĩa vụ;
Yêu cầu chỉnh sửa nếu điều khoản chu kỳ mâu thuẫn hoặc không xác định.
Công chứng viên không xác định thay thời điểm nghĩa vụ, nhưng có nghĩa vụ bảo đảm nội dung đủ rõ để có thể thực hiện và hạn chế tranh chấp.
Kết luận
Trong hợp đồng có nghĩa vụ phát sinh theo chu kỳ, thời điểm công chứng chỉ xác lập hiệu lực pháp lý chung của hợp đồng, không đồng nghĩa với việc mọi nghĩa vụ đều phát sinh ngay. Từng nghĩa vụ chỉ phát sinh khi đến đúng chu kỳ đã được các bên thỏa thuận. Việc hiểu đúng mối quan hệ này giúp các bên xác định chính xác trách nhiệm, tránh nhầm lẫn và hạn chế tranh chấp trong quá trình thực hiện hợp đồng.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
