Trách nhiệm của công chứng viên khi hợp đồng vô hiệu
Trong hoạt động công chứng, công chứng viên giữ vai trò kiểm tra tính hợp pháp, xác thực ý chí và bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch dân sự. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn có trường hợp hợp đồng đã được công chứng nhưng sau đó bị Tòa án tuyên vô hiệu. Khi đó, vấn đề được quan tâm nhiều nhất là trách nhiệm công chứng viên được xác định như thế nào, có phải bồi thường thiệt hại không và xử lý ra sao theo quy định pháp luật. Bài viết dưới đây phân tích cụ thể căn cứ pháp lý và thực tiễn áp dụng.
>>> Xem thêm: Đừng lo ngại thủ tục rườm rà, văn phòng công chứng sẽ giúp bạn xử lý nhanh gọn.
1. Trách nhiệm công chứng viên trong hoạt động công chứng theo quy định pháp luật
1.1. Nghĩa vụ nghề nghiệp làm cơ sở xác định trách nhiệm công chứng viên
Theo Điều 17 Luật Công chứng 2014, công chứng viên có các nghĩa vụ cơ bản:
Tuân thủ Hiến pháp và pháp luật; Hành nghề độc lập, trung thực, khách quan; Kiểm tra tính hợp pháp của hợp đồng, giao dịch; Giải thích quyền, nghĩa vụ, hậu quả pháp lý cho người yêu cầu công chứng; Từ chối công chứng nếu hợp đồng vi phạm pháp luật hoặc có dấu hiệu tranh chấp.
Đây là căn cứ quan trọng để xác định trách nhiệm CCV khi hợp đồng công chứng bị vô hiệu.
1.2. Trường hợp nào hợp đồng công chứng bị vô hiệu
Theo Điều 117 và Điều 123 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng bị vô hiệu khi:
Chủ thể không có năng lực hành vi dân sự phù hợp;
Mục đích, nội dung vi phạm điều cấm của luật;
Hình thức không tuân thủ quy định bắt buộc;
Bị giả tạo, bị lừa dối, cưỡng ép.
Nếu công chứng viên không phát hiện hoặc bỏ qua các điều kiện này, có thể phát sinh trách nhiệm CCV.
2. Trách nhiệm công chứng viên khi hợp đồng bị vô hiệu do lỗi công chứng
2.1. Trách nhiệm bồi thường của công chứng viên
Theo Điều 38 Luật Công chứng 2014:
Tổ chức hành nghề công chứng phải bồi thường thiệt hại cho người yêu cầu công chứng nếu lỗi thuộc về công chứng viên trong quá trình công chứng.
Sau khi bồi thường, tổ chức hành nghề công chứng có quyền yêu cầu công chứng viên hoàn trả theo mức độ lỗi.
Như vậy, trách nhiệm CCV trước hết thể hiện qua nghĩa vụ bồi thường thiệt hại dân sự.
2.2. Trách nhiệm kỷ luật và xử phạt vi phạm hành chính
Theo quy định về xử lý vi phạm trong lĩnh vực công chứng:
Công chứng viên có thể bị khiển trách, cảnh cáo, tạm đình chỉ hành nghề, thu hồi thẻ công chứng viên nếu vi phạm nghiêm trọng.
Trường hợp vi phạm hành chính, có thể bị phạt tiền và buộc khắc phục hậu quả.
3. Khi nào trách nhiệm công chứng viên không phát sinh dù hợp đồng bị vô hiệu?
Không phải mọi trường hợp hợp đồng bị vô hiệu đều làm phát sinh trách nhiệm công chứng viên.
3.1. Lỗi hoàn toàn thuộc về người yêu cầu công chứng
Ví dụ:
Cung cấp giấy tờ giả;
Che giấu tình trạng tranh chấp;
Cố ý khai báo sai thông tin.
Theo Điều 7 Luật Công chứng 2014, người yêu cầu công chứng phải chịu trách nhiệm về tính chính xác của giấy tờ cung cấp.
3.2. Sự kiện bất khả kháng hoặc thay đổi pháp luật
Trường hợp sau khi công chứng, pháp luật thay đổi hoặc phát sinh sự kiện khách quan làm hợp đồng vô hiệu thì công chứng viên không phải chịu trách nhiệm.
4. Ví dụ minh họa thực tế
Ví dụ: Năm 2021, Văn phòng công chứng X công chứng hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho ông A. Sau đó, Tòa án tuyên hợp đồng vô hiệu do thửa đất đang bị kê biên thi hành án tại thời điểm công chứng. Cơ quan thi hành án xác định công chứng viên đã không kiểm tra thông tin kê biên theo quy định. Văn phòng công chứng phải bồi thường toàn bộ thiệt hại cho ông A; sau đó yêu cầu công chứng viên hoàn trả một phần thiệt hại.
Đây là trường hợp điển hình phát sinh trách nhiệm công chứng viên do lỗi nghiệp vụ.
✔ Trách nhiệm công chứng viên phát sinh khi hợp đồng bị vô hiệu do lỗi trong quá trình hành nghề. ✔ Công chứng viên có thể phải bồi thường, bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. ✔ Nếu lỗi thuộc về người yêu cầu công chứng hoặc yếu tố khách quan, công chứng viên không phải chịu trách nhiệm. ✔ Việc tuân thủ nghiêm quy trình nghiệp vụ là yếu tố then chốt bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay với Văn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
