Trong quá trình giải quyết tranh chấp dân sự, hòa giải được coi là phương thức ưu tiên nhằm khôi phục quan hệ và giảm thiểu chi phí tố tụng. Tuy nhiên, thực tiễn phát sinh nhiều trường hợp các bên mong muốn công chứng hợp đồng hoặc văn bản thỏa thuận ngay trong giai đoạn hòa giải tranh chấp. Điều này đặt ra câu hỏi về tính hợp pháp, phạm vi công chứng và giá trị pháp lý của văn bản được công chứng khi tranh chấp chưa chấm dứt. Bài viết phân tích vấn đề này dưới góc độ pháp luật công chứng và tố tụng hiện hành.
>>> Xem thêm: Lý do khiến bạn nên quay lạivăn phòng công chứng cũ thay vì đổi nơi mới
Giai đoạn hòa giải tranh chấp và vị trí của hoạt động công chứng
Hòa giải tranh chấp có thể diễn ra:
Trước khi khởi kiện tại Tòa án;
Trong quá trình Tòa án thụ lý và giải quyết vụ án;
Trong khuôn khổ hòa giải thương mại hoặc hòa giải ở cơ sở.
Về bản chất, hòa giải là quá trình các bên đàm phán, thỏa thuận lại quyền và nghĩa vụ. Công chứng, ngược lại, là hoạt động xác nhận tính hợp pháp của giao dịch dân sự. Hai cơ chế này có thể giao thoa, nhưng không phải mọi văn bản trong giai đoạn hòa giải đều đủ điều kiện công chứng.
Tranh chấp đang hòa giải có phải là căn cứ từ chối công chứng không?
Theo nguyên tắc chung, tranh chấp đang được hòa giải không đương nhiên làm mất quyền yêu cầu công chứng.
Tuy nhiên, theo “Điều 44 Luật Công chứng 2024”, công chứng viên có quyền từ chối công chứng nếu hợp đồng, giao dịch:
Có mục đích hoặc nội dung vi phạm pháp luật;
Có dấu hiệu giả tạo;
Có căn cứ cho thấy việc giao kết nhằm trốn tránh nghĩa vụ.
Nếu tranh chấp đang hòa giải nhưng đối tượng giao dịch vẫn thuộc quyền định đoạt hợp pháp của các bên, thì việc công chứng không bị cấm về mặt hình thức.
Công chứng hợp đồng trong giai đoạn hòa giải có làm thay đổi tình trạng tranh chấp không?
Việc công chứng hợp đồng hoặc văn bản thỏa thuận trong giai đoạn hòa giải:
Không đương nhiên chấm dứt tranh chấp;
Không thay thế quyết định công nhận hòa giải thành của Tòa án;
Chỉ có giá trị như một giao dịch dân sự được xác lập hợp pháp.
Theo “Điều 212 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015”, chỉ khi Tòa án ra quyết định công nhận hòa giải thành thì thỏa thuận mới có giá trị thi hành như bản án. Do đó, công chứng không làm phát sinh hiệu lực tố tụng cho kết quả hòa giải.
Giá trị pháp lý của văn bản công chứng trong quá trình hòa giải
Giá trị chứng cứ
Theo “Điều 6 Luật Công chứng 2024”, văn bản công chứng có giá trị chứng cứ; những tình tiết, sự kiện trong văn bản công chứng không phải chứng minh, trừ trường hợp bị Tòa án tuyên vô hiệu.
Trách nhiệm của công chứng viên khi công chứng trong giai đoạn hòa giải
Công chứng viên phải đặc biệt thận trọng khi:
Tranh chấp chưa được giải quyết dứt điểm;
Quyền định đoạt tài sản đang bị hạn chế;
Có nguy cơ phát sinh xung đột lợi ích.
Theo “Điều 47 Luật Công chứng 2024”, công chứng viên chỉ chịu trách nhiệm về tính hợp pháp của hợp đồng, giao dịch trong phạm vi công chứng. Công chứng viên không có nghĩa vụ xác định ai đúng – ai sai trong tranh chấp.
Những rủi ro pháp lý thường gặp
Một số rủi ro điển hình gồm:
Công chứng văn bản khi quyền định đoạt đang bị tạm dừng theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền;
Hiểu nhầm rằng văn bản công chứng sẽ được Tòa án tự động công nhận hòa giải thành;
Sử dụng công chứng như công cụ gây áp lực trong quá trình hòa giải;
Phát sinh tranh chấp mới về hiệu lực văn bản công chứng.
Lưu ý khi công chứng hợp đồng trong giai đoạn hòa giải tranh chấp
Để hạn chế rủi ro, cần:
Xác định rõ tranh chấp đã, đang hay chưa được thụ lý;
Kiểm tra quyền định đoạt tài sản tại thời điểm công chứng;
Ghi nhận rõ mục đích và phạm vi thỏa thuận;
Không nhầm lẫn giữa văn bản thỏa thuận hòa giải và quyết định công nhận hòa giải thành.
Theo “Điều 398 Bộ luật Dân sự 2015”, nội dung hợp đồng do các bên thỏa thuận nhưng không được trái pháp luật, đạo đức xã hội.
Kết luận
Công chứng hợp đồng trong giai đoạn hòa giải tranh chấp không bị pháp luật cấm, nhưng phải được thực hiện trong giới hạn chặt chẽ về quyền định đoạt và mục đích giao dịch. Văn bản công chứng có giá trị chứng cứ và ràng buộc dân sự, song không thay thế giá trị pháp lý của kết quả hòa giải được Tòa án công nhận. Việc hiểu đúng vai trò của công chứng trong giai đoạn này giúp các bên lựa chọn giải pháp pháp lý phù hợp và tránh rủi ro phát sinh tranh chấp mới.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
