Xâm phạm quyền thừa kế: Văn bản công chứng có bị hủy?
Trong thực tiễn xét xử, không ít văn bản công chứng bị Tòa án tuyên hủy do nội dung hợp đồng xâm phạm trực tiếp đến quyền lợi hợp pháp của người thừa kế. Việc định đoạt tài sản thông qua hợp đồng dân sự không phải lúc nào cũng được pháp luật thừa nhận tuyệt đối, đặc biệt khi làm ảnh hưởng đến quyền thừa kế đã được pháp luật bảo vệ. Khi nội dung hợp đồng vi phạm các quy định bắt buộc về thừa kế, văn bản công chứng có thể bị xem xét hủy bỏ. Bài viết phân tích cơ sở pháp lý và các trường hợp điển hình dẫn đến việc hủy văn bản công chứng do vi phạm quyền lợi người thừa kế công chứng.
>>> Xem thêm: Nên đếnvăn phòng công chứng nào khi giấy tờ nhà đất còn thiếu sót?
1. Quyền thừa kế và phạm vi bảo vệ của pháp luật
Quyền thừa kế là một trong những quyền dân sự cơ bản, được pháp luật ghi nhận và bảo vệ.
Theo “Điều 609 Bộ luật Dân sự 2015”, cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình và có quyền hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật.
Tuy nhiên, quyền định đoạt tài sản không phải là quyền tuyệt đối, mà bị giới hạn trong những trường hợp nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người thừa kế theo quy định pháp luật.
2. Nội dung hợp đồng vi phạm quyền lợi người thừa kế là gì?
Nội dung hợp đồng vi phạm quyền lợi người thừa kế công chứng được hiểu là việc các bên xác lập hợp đồng nhằm:
Tước bỏ toàn bộ hoặc một phần quyền hưởng di sản hợp pháp của người thừa kế;
Che giấu, tẩu tán di sản trước hoặc sau thời điểm mở thừa kế;
Tránh áp dụng các quy định bắt buộc về thừa kế.
Những hợp đồng này thường mang hình thức hợp pháp nhưng có bản chất xâm phạm quyền thừa kế được pháp luật bảo vệ.
3. Các dạng hợp đồng dễ xâm phạm quyền lợi của người thừa kế
3.1. Hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho tài sản nhằm tẩu tán di sản
Ví dụ minh họa: “Người để lại di sản ký hợp đồng tặng cho toàn bộ nhà đất cho một người con ngay trước khi qua đời, trong khi các người thừa kế khác thuộc diện được hưởng thừa kế theo pháp luật”.
Trường hợp này thường bị xem xét là xâm phạm quyền lợi của những người thừa kế còn lại.
3.2. Hợp đồng giả tạo nhằm che giấu việc định đoạt di sản
Theo “Điều 124 Bộ luật Dân sự 2015”, giao dịch dân sự giả tạo nhằm che giấu một giao dịch khác thì giao dịch giả tạo vô hiệu.
Ví dụ minh họa: “Hợp đồng mua bán tài sản được công chứng với giá rất thấp, thực chất nhằm che giấu việc cho tặng tài sản và né tránh quyền thừa kế của các đồng thừa kế”.
3.3. Hợp đồng vi phạm quy định về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc
Theo “Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015”, một số chủ thể vẫn được hưởng phần di sản bắt buộc, dù nội dung di chúc hoặc giao dịch định đoạt có quy định khác.
Nếu hợp đồng được lập nhằm loại trừ quyền của các chủ thể này, nội dung hợp đồng bị xem là vi phạm pháp luật về thừa kế.
>>> Xem thêm: 3 bước đơn giản để hoàn tất hồ sơ cùngdịch vụ làm sổ đỏ
4. Căn cứ pháp lý để hủy văn bản công chứng
Theo “Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015”, nội dung của giao dịch dân sự không được vi phạm điều cấm của luật, không được trái đạo đức xã hội.
Bên cạnh đó, “Điều 51 Luật Công chứng 2024” quy định Tòa án có thẩm quyền tuyên hủy văn bản công chứng khi việc công chứng vi phạm pháp luật.
Như vậy, khi nội dung hợp đồng vi phạm nghiêm trọng quyền lợi người thừa kế công chứng, Tòa án có đủ căn cứ để hủy văn bản công chứng tương ứng.
5. Vai trò và trách nhiệm của công chứng viên
Công chứng viên có nghĩa vụ kiểm tra tính hợp pháp của nội dung hợp đồng, trong đó bao gồm việc xem xét khả năng xâm phạm quyền của người thừa kế.
Theo “Điều 7 Luật Công chứng 2024”, công chứng viên phải bảo đảm tính hợp pháp, khách quan và trung thực của văn bản công chứng.
Khi nhận thấy hợp đồng có dấu hiệu ảnh hưởng đến quyền thừa kế hợp pháp, công chứng viên phải yêu cầu làm rõ hoặc từ chối công chứng nếu không đủ căn cứ pháp lý.
6. Hậu quả pháp lý của việc hủy văn bản công chứng
Việc hủy văn bản công chứng do vi phạm quyền lợi người thừa kế công chứng có thể dẫn đến:
Giao dịch dân sự bị tuyên vô hiệu;
Di sản được khôi phục để chia thừa kế theo quy định pháp luật;
Các bên hoàn trả cho nhau những gì đã nhận;
Phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại nếu có lỗi.
Kết luận
Hủy văn bản công chứng khi nội dung hợp đồng vi phạm quyền lợi hợp pháp của người thừa kế là cơ chế pháp lý cần thiết nhằm bảo vệ quyền thừa kế – một quyền dân sự được pháp luật đặc biệt coi trọng. Việc nhận diện đúng các giao dịch có nguy cơ vi phạm quyền lợi người thừa kế công chứng không chỉ giúp phòng ngừa tranh chấp mà còn bảo đảm sự công bằng trong phân chia di sản. Đối với công chứng viên và người tham gia giao dịch, tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về thừa kế chính là nền tảng bảo đảm giá trị pháp lý bền vững của văn bản công chứng.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
